Euskal Historia: Nazionalismoa, Errepublika eta Gerra Zibila

historikoa: Euskal nazionalismoaren oinarri ideologikoak

Ideologikoa, euskal nazionalismoaren oinarri ideologikoak ezarri zituelako. Berrezartze garaian, 98ko hondamendiaren ondorengo nazionalismoaren sorrerarekin. Bilbon idatzi zen, euskaldun abertzaletasunaren erdigunean.

Sabino Arana ideologo nazionalista izan zen. Foruzaletasuna defendatu ondoren nazionalismo erradikal etnizistatik, nazionalismo modernoaren bilakaera egin zuena.

Hainbat dokumentu publiko izan zituen, argitaratuta egon zelako. Nazionala, euskal nazioko herritarrengan izan zuelako eragina.

Batzokiak euskaldunentzako elkartze tokiak dira (1. artikulua). Sabino Aranaren estatutuaren menpe egongo dira (2. artikulua), Foruak izango dituzte oinarri, kideak euskaldun arraza izango dira, euskara izango da hizkuntza ofiziala (4. artikulua) eta kideak katolikoak izango dira (3. artikulua). Erlijioa eta botere politikoa bereizita egongo dira (6. artikulua) baina armonian (5. artikulua); erlijioa, ordea, Foruen eta legeen gainetik egongo da (7. artikulua).

EH, Araba, Bizkaia, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa eta Zuberoa osatu ditzakete, bakoitzak bere autonomia gordetzen duelarik (8. artikulua).

historikoa: Clara Campoamor eta emakumeen sufragioa

Zirkunstantziala, mintzagai delako. Bigarren Errepublika garaian, 1931-1936 bitartean, 1931ko Konstituzioa idaztean, Madrilgo Gorteetan. Clara Campoamor, Bigarren Errepublikako politikaria, alderdi erradikalekoa, zentrokoa izan zen. Espainiako Emakumeen Elkarte Nazionaleko kidea izan zen.

Emakumeentzako sufragio unibertsalaren alde borrokatu zuen. Emakumeen zapalkuntzaren kontra borrokatu zuen. Berdintasun juridikoa lortu zuen, emakumeak herritarrak direnez, boto eskubidea izan behar zutelako.

Hainbat dokumentu publiko izan ziren, argitaratuta egon zelako. Ofiziala, diputatu bat egin du. Nazionala, espainiarrei zuzenduta.

Clara Campoamorrek bere arrazoiketan Victoria Kent-i erantzuten dio. Emakumea, gizaki den aldetik, prestakuntza ez izan arren, eskubidea du parte hartzeko. Arrazoiketa politikoa da: Europa latinoan Espainia lehenengoa izango zen emakumeen eskubideetan, eta izugarrizko aukera da herrialdearentzat lehen lerro progresistan jartzeko.

historikoa: Frente Popularra eta 1936ko hauteskundeak

Politikoa, sozialisten botoak erakartzeko delako, agintea lortzeko. Bigarren Errepublikan 1931-1936 bitartean, 1936an Frente Popularra hauteskundeetara aurkeztu zenean. El Socialista egunkariaren egoitzan, Madrilen.

Alderdi sozialista, Frente Popularraren partaidea.

Publikoa, argitaratuta eta ofiziala, alderdi bat egin du. Nazionala, espainiar sozialistei zuzenduta.

1936ko hauteskundeetarako Frente Popularraren programa:

• CEDA gobernuan kartzelaratutako presoen amnistia eskatzen da, nahiz eta epaituak egon.
• Komunistarekin lotura dago, baina ez dute aitzakirik emango hautesleak alde egongo direlako.
• Estatu konstituzionala, errepublikarra eta soziala izango da.
• Ez da jabetza pribatua suntsituko, errepublikarrak kontra daudelako, baina espropiazioak baimenduta egongo dira interes publikoaren alde.
• Bankuen erreforma egingo da, baina bankuen nazionalizazioa ez, errepublikarrak kontra daudelako.
• Klase gizartea ez da amaituko eta kapitalismoa onartzen da, burgesia errepublikarrek interesak dituztelako, baina langileen bizi baldintzak hobetuko dituztelarik.

historikoa: Indalecio Prieto eta 1936ko gerra zibila

Juridikoa, lege bat, 1936an Madrilen, Bigarren Errepublikaren amaieran, Gerra Zibilaren hasieran. Indalecio Prieto sozialista. Publikoa argitaratu delako. Subjektibo lege bat delako. Nazionala espainiarrentzat. Ofiziala, Gorteak egindakoa.

historikoa: Franco eta Euskadiren menderatzea

Juridikoa, lege-dekretua delako. Espainiar Gerra Zibilean 1936-1939 bitartean, altxatuek Euskadi hartu zutenean. Burgosen, altxatuen gobernuaren zentroa. Franco, altxatutako jeneralak, Estatuaren agintea bereganatu zuen. 1939an diktadura frankista hasi zen, 1975era arte.

Publikoa, argitaratuta dagoelako. Nazionala, espainiarrei zuzenduta, +1 gipuzkoar eta bizkaitarrei.

Kontzertu ekonomikoak pribilegioak eskaintzen dizkie euskal probintziei. Gipuzkoan eta Bizkaian, bataila hori altxatuen kontra borrokatzeko erabili zuten, bestela pribilegioa galduko zutelako. Araba eta Nafarroa, berriz, lehialdia mantendu dute altxamenduarekin eta kontrabatuko dute.