Euskal Herriko Industrializazioa: Historia eta Ondorioak

1. Sarrera: Industrializazioaren Testuingurua

XVIII. mendearen amaiera arte, Euskal Herriko ekonomiak landan zuen oinarria; hala ere, nahikoa produzitzen ez zuenez, kanpoko elikagaiak inportatu behar zituen. Europan gertatutako Industria Iraultzak Euskal Herriko ohiko siderurgia hondoratu eta merkataritza-bideetatik kanpo utzi zuen.

Euskal Herrian, industrializazioa XIX. mendearen azken laurdenean burutu zen, Gerra Karlistak amaitu eta liberalismoa gailendu zenean. Orduan sortutako industria eta finantza-egiturek gaur egungo ekonomia eta gizarte-garapena baldintzatu zituzten, klase sozial berriak eta kultura-forma berriak azaleratuz.

2. Ezaugarri Nagusiak

Bizkaia eta Gipuzkoaren arteko ezaugarri komunak hauek dira:

• Bizkaiaren nagusitasun ekonomikoa: Beste probintzien garapena markatu zuen.
• Siderurgiaren nagusitasuna: Batez ere Bizkaian.
• Berantiartasuna: 1880 inguruan hasi zen eraldaketa sakona; Ingalaterrarekiko mende bateko atzerapena zegoen.

Politika fiskala: Kontzertu Ekonomikoak

1878ko otsailaren 28ko Dekretuaren bidez, Kontzertu Ekonomikoak indarrean jarri ziren. Euskal diputazioek zergak erabakitzeko eta autonomiaz kudeatzeko aukera izan zuten. Industriaren etekinak gutxi kargatzen ziren, baina oinarrizko produktuetan eta merkantzien garraioan zergak altuak ziren.

3. Ereduaren Ezaugarriak

Eredu industrialaren ezaugarri orokorrak:

• Kontzentrazio geografikoa: Bilbo eta itsasadarraren ezkerraldea.
• Kapital pilaketa: Burgesia handiaren eskutik.
• Siderometalurgia: Industria dibertsifikazio eskasa.
• Enpresa handien nagusitasuna.

Industrializazioaren hastapenak (1841-1876)

Lehen lantegiek ezin izan zuten Europako industriarekin lehiatu. Ibarra taldeak, 1843an, «Fabrica de Nuestra Señora de la Merced» sortu zuen. 1855eko Trenbide Legeak eta 1856ko Bankuen Legeak aukera berriak ireki zituzten, Bessemer bihurgailuaren hedapenak Bizkaiko burdinaren esportazioa bultzatu zuen bitartean.

Prozesuaren indartzea (1876-1898)

Gerra Karlistak amaitu ondoren, siderurgia itsasadarrean kokatu zen. Aduana-salbuespenak galdu ondoren, Bizkaiko siderurgiak Espainiako merkatua eskuratu zuen.

4. Industrializazioaren Ondorioak

Industrializazioak gizarte-egitura erabat aldatu zuen, nekazaritza-gizarte tradizionaletik gizarte industrialera pasatuz.

• Migrazioak: Landa-guneetatik eta Espainiatik Bizkaira etorritako migrazio-olde handiak.
• Populazioaren hazkundea: Bizkaia eta Gipuzkoan hazkunde demografiko izugarria gertatu zen.
• Langileen bizi-baldintzak: Oso kaskarrak ziren, gaixotasun eta errakitismoa ohikoak izanik.
• Langile-mugimendua: Lan-baldintza gogorren eta soldata apalen aurkako erantzuna. Sozialista joerako mugimenduak negoziazio-bidea jorratu zuen.