Europar Batasunaren Historia eta Egitura Juridikoa, 1951tik Gaur Egunera

Europar Batasunaren historia eta egitura juridikoa

1950eko hamarkada: Europako Komunitateen sorrera

Hamarkada honetan Europako Komunitateak sortu ziren:

CECA (1951), ikatza eta altzairua: Frantzia, Belgika, Luxemburgo, Herbehereak, Alemania eta Italia.

Beste bi komunitate sortu ziren:

• EURATOM (1957): energia atomikoa.
• CEE (1957): ekonomia.

1960ko hamarkada: Europako komunitateen krisi politikoa

Erresuma Batuak beste komunitate paralelo bat sortu zuen: AELC (1960, eremu ekonomikoa).

Arazo politiko bat sortu zen: aulki hutsaren krisia (6 hilabete inaktibo).

Konponbidea: Luxemburgoko konpromisoa (1966), gai garrantzitsuetarako adostasuna erabiltzea.

1965: Europako Komunitateen Exekutiboen Fusioaren Tratatua. Fusioak gasto publikoa murriztea ekarri zuen.

1969: De Gaulle Pompidou-k ordezkatu zuen. Hauek erabaki ziren:

• Europako komunitateen zabalkundea.
• Merkatu komunaren sendotzea.
• Unio Ekonomiko eta Monetarioaren martxan jartzea.

1970eko hamarkada: Komunitateen berrabiaraztea eta lankidetza politikoa

1971: Werner Plana unio ekonomiko eta monetarioan aurrera egiteko. 1973ko petrolio krisiak huts egin zuen.

1973: AELCko 3 herrialde sartu ziren: Erresuma Batua, Irlanda eta Danimarka (9).

1975: OSCE sartu zen, eremu geopolitikokoa (Europako segurtasun gaiak).

1976: Leo Tindemansek Tindemans txostena sortu zuen komunitate erakundeak indartzeko:

• Sistema Monetario Europarra (1979), ecu izeneko moneta.
• Europako Parlamentuaren hautaketa sufragio unibertsal europarraren bidez (1979).

1980ko hamarkada: Europar Batasunerako bidea

Polonian Solidaridad sindikatua legezkotu zen.

AEBek Reaganekin politika neoliberal gogorra aplikatu zuten (Izarren Gerra).

SESBek Perestroika politika hasi zuen (Gorbatxov) sistemaren berrantolaketarako eta kanpo irekitzerako.

Estatu berriak sartu ziren: Grezia (1980) eta Espainia eta Portugal (1985) (12).

Izaera politikoa indartu zen: Spinelli Tratatua.

1986, tratatu berria: Acta Única Europea, Europako Komunitatearen sorrera-tratatuen lehen erreforma garrantzitsua.

Adibidez: CEE → CE; Gailurrak → Europako Kontseilua; merkatu komuna → barne merkatua.

1989ko abenduaren 9-10eko gaua: Berlingo harresiaren erorketa.

1990eko hamarkada: Europar Batasunaren hamarkada

1990: OSCE-k Parisko Karta sinatu zuen Europa berri baterako.

• Demokratizazio politikoaren prozesua sustatu zen.
• Schengen Hitzarmena (1985) aktibatu zen: mugak irekitzea eta pertsonen zirkulazio askea. SALBUESPENA: Erresuma Batua.

1992: “Salto handia”. Europako komunitateak Europar Batasunean bihurtu ziren.

CECA, EURATOM eta CE → EUROPAR BATASUNA.

Aldea: Europako komunitateak ekonomia-eremukoak ziren, EB ekonomia eta politika-eremukoa da. Maastricht (1992)k eman zion jaiotza EBri.

1995: EBren beste zabalkunde bat: Austria, Finlandia eta Suedia.

Maastrichteko Tratatuaren aldaketa partzialak, EBren oinarria “aldatuz”.

Amsterdamgo Tratatua izena izango du (1997).

1999: EBk Oinarrizko Eskubideen Karta sortu zuen.

XXI. mendearen lehen hamarkada: Europaren batasunerantz

2000: Errusian Vladimir Putin, elkarrizketa eta ulermen garaia (gasa, petrolioa bidaltzen zuen).

Asia, Japonia eta Txina: Europak harreman ekonomiko, politiko eta merkataritzakoak indartu zituen.

2001eko 11-S: Dorre Bikiak erori ziren.

2004ko 11-M: Madrilen atentatua.

Mundu osoan kontzepzio geoestrategiko berria. Arazoa = segurtasuna.

2001eko Nizako Tratatua (aurrekoak ez dira ezabatzen, Maastrichteko Tratatuari erreformak egiten joaten dira).

2002ko urtarrilaren 1a: EURO.

2004: 12 herrialde sartu ziren:

• Ekialdeko Europa: Hungaria, Polonia, Txekia, Eslovakia eta Slovenia.
• Baltikoak: Estonia, Letonia eta Lituania.
• Uharteak: Malta eta Zipre.
• Bulgaria eta Errumania.

Segurtasun juridikoaren falta: “Europako Estatu Batuak” gailurrean bildu ziren eta Europako Konstituzioa idatzi zuten (2004).

Konstituzioa onartzeko erreferenduma

Guztiek alde → FRANTZIA eta HERBEHEREAK kontra (adostasuna behar zen).

2004-2009: Konstituzioa onartu gabeko egoera politikoa (limboa).

2007: Lisboako Tratatua, 2009ra arte indarrean sartu gabe.

Egungo hamarkada (2010-2020): Europako krisien garaia

• Lisboako Tratatua.
• 2007ko finantza krisia: hainbat herrialderen erreskatea.
• Kroazia sartu zen (28. estatua).
• Erresuma Batuak EBtik ateratzea erabaki zuen.
• Gobernu populista eta xenofoboak Schengen politikaren eta immigrazioaren aurkakoak.

2. EBren helburuak eta funtzioak

Integrazio ekonomikoa

Europako Ekonomia Erkidegoaren Tratatuaren 2. artikuluak merkatu komun bat ezarri zuen, ondasun eta zerbitzuen ekoizpena eta trukea modu bateratuan tratatzeko.

50eko hamarkadatik EB sortu arte.

4 askatasun komunitarioak: kapitalaren, pertsonen, merkantzien eta langileen zirkulazio askea.

Politika komunak: Nekazaritza Politika Komuna (NPK), politika soziala, merkataritza politika…

EBk gehitu dituenak:

• Kanpo mugarik gabeko espazioa.
• Gizarte eta kohesio ekonomikoaren indartzea.
• Unio ekonomiko eta monetarioaren ezarpena.

Unio politikoa

1992an unio politiko konstituzionala aipatu zen, honi esker:

• Herritar europarraren sorrera.
• Erakunde komunitarioen erreforma funtzionamendu demokratikoa bilatzeko.
• PESCaren indartzea.
• JAIko lankidetza, hau eta PESC indartzeko.

3. Helburu juridikoak

“Komunitate Ondarea” mantendu eta elikatzea: komunitateen eta EBren bizitzan zehar sortu diren arau, lege eta jurisprudentzia multzoa. Sartzean, 60ko hamarkadako tratatuetako arauak edo edozein arau onartu behar dira.

4. EBren zabalkundea

Estatu berrien zabalkunde progresiboa. Europako Kontseiluak herrialdeen sarrerarako neurriak ezartzen zituen (10 urtean behin herrialdeak sartzen ziren).

AELC EEE bihurtu zen; Norvegia, Liechtenstein, Suitza, Islandia… sartu ziren.

5. EBn sartzea

• Kidetzat izateko baldintzak.
• Adhesio prozedura.

EB = erakunde internazional ekonomiko eta politikoa. Estatuen elkarte boluntarioa da, nazioarteko hitzarmen batek arautua, berezko iraunkor eta independenteko organoak eta borondate juridiko propioa dituena.

EBren tratatuak herrialde bat EBn sartzeko baldintzak jasotzen ditu.

Lisboako Tratatuak honakoak barne hartzen ditu:

• TUE → 55 artikulu, alderdi politikoari buruzkoa.
• TFUE → 358 artikulu, alderdi ekonomiko eta politikoa garatzen dutenak.

Baldintzak, TUEko 49.1 artikulua: Estatua izatea, europarra izatea, baldintza aldakorra historia-momentuaren arabera, balio demokratikoak, giza eskubideak eta zuzenbide-estatua errespetatzea.

Bi baldintza beharrezko (tratatu honetan ez daude): ekonomia egonkorra eta Acervo komunitarioa onartzea.

Adhesio prozedura: 49.1 eta 49.2 artikuluak.

Adhesio prozeduraren ezaugarriak:

• Izaera instituzionala: herrialdeak sartzean komunitate-erakundeek parte hartzen dute.
• Izaera konbentzionala: kide diren herrialdeek tratatu baten sinadura bidez parte hartzen dute.

Izaera instituzionala:

• Europako Kontseilua: zein herrialde sartuko diren erabakitzen du. Gobernuburuek eta estatuburuek osatua. Arau politikoak bakarrik ematen ditu.
• Kontseiluak herrialde bat EBn sartu nahi duela adierazi ondoren, informazioa estatuetako parlamentuei eta Europako Parlamentuari bidaltzen zaie.
• Informatu ondoren, EBko Kontseiluak (ez da Europako Kontseilua) adostasunez agertu behar du.
• Europar Batasuneko Batzordea aurretiaz kontsultatu behar da (EBko Kontseiluak) eta onarpena eman behar du.
• Europako Parlamentuak gehiengoz onartu behar du sarrera.

Izaera konbentzionala:

49.2 TUE: Sartuko den estatu berriarentzat negoziatu den akordioa sinatu behar dute: Eskatzen duen estatuak eta EBko estatu bakoitzak.

Adhesio akordioa hiru dokumentu ditu:

• Adhesio tratatua: EBn sartzeko konpromisoa. Edukia: tratatu konstituzio guztiak eta estatuen sinadura, sarrera onartuz.
• Adhesio akta: estatuaren etorkizuna arautuko duten baldintza eta printzipio guztiak. Acervo komunitarioaren onarpena eta aplikazio denbora-espazialeko arauak.
• Tratatu konstituzioen eta erakunde komunitarioen egintzen egokitzapenak.

Kide estatuaren estatutua:

Kide izateak eskubideak eta betebeharrak dakartza:

• Nortasun nazionala ez da galtzen (identitate nazional eta erregionala mantentzen dute).
• EBk autonomia instituzional eta prozedurala ematen du.
• Kide estatuek egitura instituzionalean parte hartzen dute.
• EBk ahalmen disziplinarioa du (zigorrak ezar ditzake).
• Komunitate leialtasunerako betebeharra.

ALDEA KOMUNITATE EUROPARREN ETA EUROPAR BATASUNAREN ARTEAN:

Komunitate europarra soilik ekonomikoa da, Europar Batasuna ekonomikoa eta politikoa da.

2. GAIA

1. Izaera juridikoa eta nortasun juridikoa

Lisboako Tratatua, 47. artikulua TUE: EBk nortasun juridikoa duela dio.

Nortasun juridikoa izateak esan nahi du EBk:

• Nazioarteko tratatuak sinatu ditzakeela.
• Epaiketa batean alderdi aktibo edo pasibo izan daitekeela.
• Beste nazioarteko erakunde batzuetako kide izan daitekeela.

EB: errealitate juridiko-politikoa da, Estatu kideek sortua, Europako integrazio prozesua exekutatzeko, jarduera-mekanismo eta metodo komunitario eta gobernuartekoen bidez, printzipio eta helburu berdinen menpe, egitura instituzional batuarekin.

Europar Batasunaren aurrebaldintzak:

• Europako ondare komuna: pertsonaren oinarrizko eskubideen eta askatasunen babesean eta gobernu sistema demokratikoan oinarritua.
• Eskumenen esleipen printzipioa Estatu kideetatik EBra.
• Europako lankidetza politikoa, oinarri gobernuartekoarekin, non Estatu kideek eta Europako erakundeek paraleloki jarduten duten.

Batasun politikoaren printzipioak:

Lisboako Tratatua baino lehen legitimitate demokratikoaren printzipioa inplizitua zegoen, baina demokrazia-defizita zegoen: tratatuetako arautegian eta eskumenen banaketan sistema demokratikoen erabilera falta.

Lisboako Tratatuan, TUEko bigarren titulua (9-12. art.) sartu zen printzipio demokratikoei buruz:

• Demokrazia ordezkaria (10. art.): herritarrak Europako Parlamentuan ordezkatuta daude, EBko Kontseiluak Estatu kideen interesak ordezkatzen ditu eta Europar Batzordeak EBren interesak.
• Elkarte ordezkariak (11. art.): gizarte zibila ordezkatuta dago. EBren ekintzen koherentzia eta gardentasuna bermatu nahi da. Ekimen legegilea (milioi bat herritarrek aldaketa legegilea eskatzen badute, EBk tramitatu behar du).
• Parlamentu nazionalen presentzia: 12. artikuluak bi parlamentuek komunikazioa mantentzeko mekanismoak ezartzen ditu.

Legitimitate demokratikoa identifikatzen duten hiru alderdi.

— Herritartasun europarra:

• 2. artikulua TUE: Estatu kideetako herritarren eskubide eta interesak indartzeko herritartasun europarra existitzen da.
• 3.2 artikulua TUE: Europako herritarrentzat askatasun, segurtasun eta justizia espazioa sortzen da.

TUE oso generikoa denez, TFUEra jo behar da (18-25. art.):

Europar herritarra: EBko Estatu kide baten nazionalitatea dutenak bakarrik dira europar herritarrak.

21-25. artikuluak: herritar komunitario gisa ditugun eskubideak:

1. Estatu kideen lurraldean libreki zirkulatzeko eta bizitzeko eskubidea (21. art.).
2. Europako Parlamentuko hauteskundeetan eta bizi den Estatu kidearen udal hauteskundeetan hautatzeko eta hautagai izateko eskubide aktiboa eta pasiboa (22. art.).
3. Hirugarren herrialde baten lurraldean edozein Estatu kideren kontsulatuan babestua izatea = BABES DIPLOMATIKOA (23. art.).
4. Europako Parlamentuaren aurrean eskaera egiteko eskubidea eta Herriaren Defendatzailearengana jotzeko aukera; gainera, edozein europar erakundetan galderak egiteko aukera 24 hizkuntza ofizialetako edozeinetan (24. art.).

— Eskumenen esleipen printzipioa:

Lisboako Tratatuak eskumenen esleipen printzipioa ezartzen du.

2-6. artikuluak TFUE: EBko Estatu kideen botereak delimitatzeko printzipioa da.

EBren barruan eskumenen esleipen honetan bi eskumen-gatazka daude:

• Gatazka bertikala: Estatu kideen eta EBren artean.
• Gatazka horizontala: erakunde komunitarioei eskumenak esleitu behar zaizkienean sortzen da: Batzordea, Parlamentua eta EBko Kontseilua. Erakunde hauen artean eskumenen banaketa argirik ez dagoenez, gatazka horizontala sortzen da.

Eskumenen banaketa EBren barruan:

4 eskumen daude (TFUEko 2. art.):

— Eskumen esklusiboak: TFUEko 3. art.

• EBk bakarrik legegintza egin eta egintza juridikoki loteslea onartu dezake.
• Estatu kideek soilik egin dezakete EBk baimena ematen badie. Adib.: euroa, aduana-batasuna.

— Eskumen partekatuak: TFUEko 4. art.

• Estatu kideek eta EBk koordinatuta edo partekatuta legegintza egin dezaketen eskumenak dira. Adib.: kohesio ekonomikoa, ingurumena…

— Eskumen erreserbatuak: TFUEko 6. art.

• Estatu kideek bakarrik garatu ditzakete, EBren esku-hartzerik gabe. Adib.: kultura, turismoa.

— Eskumen subsidiarioak: TFUEko 352. art.

• Tratatuetan aurreikusi gabeko eskumenak, baina EBren bizitza politiko eta ekonomikoan sor daitezkeen hutsuneak betetzeko balio dutenak. Arazo bati irtenbidea emateko beharrezkoak direnean bakarrik aktibatzen dira, eta aurreikusi ez zirenez, ez dute eskumenik.

Subsidiartasun printzipioa:

Zuzenbidearen printzipio orokorra da. Esan nahi du erakunde hauek tratatuetan aurreikusitako helburuak Estatu kideek egoki lortu ezin dituztenean bakarrik esku hartuko dutela.

Adib.: ingurumenean, atmosferara gasak kontrolatzea EBren eskumena da eta gehieneko muga ezartzen du. Estatu kide batek EBk ezarritako mugak hobetu ditzake, subsidiartasun printzipioa aplikatzen ari gara.

Proportzionaltasun printzipioa:

Komunitate-ekintza ez dela tratatuaren helburuak betetzeko ezinbestekoa baino gehiago izango zaindu. Adib.: EBk eskumen erreserbatuetan jardutean, edo eskumen partekatuetan gehiegi jarduten badu, proportzionaltasun printzipioak bere ekintza arautzen du eta Estatu kideek emandako mandatuak gogoratzen dizkio.

Europar Batasunaren Tratatua:

1992an Maastrichteko Tratatuarekin sortu zen. Beste hiru aldiz aldatu da:

• 1999: Amsterdamgo Tratatua.
• 2001: Nizako Tratatua.
• 2009: Lisboako Tratatua.

Maastrichteko eta Lisboako tratatuak dira EBren egitura juridiko, politiko eta ekonomikoan eragin handiena izan dutenak. Lisboako Tratatuaren barruan bi tratatu daude:

• Europar Batasunaren Tratatua (TUE): 55 artikulu, EBren alderdi politikoaz arduratzen da, modu enuntziatiboan. Europar Batasunaren batasun politikoak nola funtzionatzen duen azaltzen du. 6 titulu ditu: lankidetza indartuak, kanpo ekintza…
• Europar Batasunaren Funtzionamenduaren Tratatua (TFUE): 358 artikulu. EBren alderdi ekonomikoa eta politikoa tratatzen ditu. Hainbat zati ditu: printzipioen zatia, diskriminazioa eta herritartasuna, barne politikak eta ekintzak (politika ekonomikoa, monetarioa, nekazaritzakoa…), kanpo ekintza (PESC) eta xedapen finantzarioak.

Protokoloak dituen tratatua da, Estatuek egiten dituten adierazpenak, Estatuen deklarazioak eta korrespondentzia-taula ere barne hartzen ditu (tratatua aldatzean artikuluak mugitzen dira, taula honek artikulu zaharrari dagokion berria zein den erakusten du).

Lisboako Tratatuan da lehen aldiz EB nazioarteko erakunde gisa sortzen dena.

Giza eskubideak eta oinarrizko askatasunak

Giza eskubideen lehen arautzeak Europar Batasunaren Tratatuan daude.

6. artikulua TUE: Europar Batasunak Europar Batasunaren Oinarrizko Eskubideen Kartan jasotako eskubideak, askatasunak eta printzipioak onartzen ditu. Karta horretako eskubideak, askatasunak eta printzipioak, Kartaren VII. tituluko xedapen orokorren arabera interpretatuko dira, eta Kartan aipatutako azalpenak kontuan hartuta, xedapen horien iturriak adierazten dituztenak.

21. artikulua TUE: EBk ez du soilik EBren barruan eskubideak babestuko, baita mundu osoan demokrazia, zuzenbide-estatua, giza eskubideen unibertsaltasuna eta zatiezintasuna sustatzeko betebehar morala ere.

19. artikulua TFUE: Giza eskubide hauek arautzen dira, diskriminaziorik ez egitearen printzipioaren pean, edozein diskriminazio motari aurka egiten diona.

Lankidetza indartua:

EBk sortu duen mekanismoa da, Europar Batasuneko Estatu kideen arteko desberdintasunean oinarritua. Desberdintasun honek Abiadura bikoitzeko Erkidegoa edo Karta bidezko Erkidegoa sortu zuen, komunitate-politikak osatzen zuten Estatuen presentziaren edo motaren arabera aplikatzean datzana. Abiadura bikoitzeko Europa (Europa karta bidez edo Europa asimetrikoa) Estatuek helburu komunitarioetarako aurrera egiteko duten erabilgarritasun ekonomiko edo legegile desberdinari egiten dio erreferentzia. Hau da, EB berehala konturatu zen Estatu guztiak ez zeudela gai helburuak aldi berean betetzeko. Momentu jakin batean, aurrera egin ahal izan zutenek aurrera egitea eta gainerakoek itxarotea pentsatu zen.

Berdintasuna bilatu beharrean, abiadura bikoitz hau konpentsatu nahi zen, Estatu guztiak ez baitzihoazen abiadura berean.

Egoera hauek saihesteko Lankidetza indartua sortu zen:

TUEko 20. artikulua eta TFUEko 326-334. artikuluetan garatua.

Mekanismo honek aukera ematen du Estatu kideek, EBren eskumen esklusiboak ez diren arloetan, EBren helburuak indartu eta bultzatzeko politikak garatzeko.

Eskumen ez-esklusiboetan arau hauek aplikatzeko:

• Erakunde komunitarioek ados egon behar dute.
• Gutxienez 9 Estatuk politika hori garatzeko interesa izan behar dute.
• Behin politika zehatz hau ezarrita, politika zehatz horretan dauden herrialdeek bakarrik bozkatuko dute.

Segurtasun eta defentsarako politika komuna

PESCaren zati bat da. Izaera militarra du. Nazioarteko misioetan bakarrik jarduten du, eta helburu hauek ditu:

• Bakea mantentzea.
• Gatazkak prebenitzea.
• Nazioarteko segurtasuna indartzea.
• Hori guztia Nazio Batuen Kartaren arabera.

Europako Defentsa Agentzia: 45. art. TFUE

Ikerketari eta defentsa-sektorearen oinarri industrial eta teknologikoa indartzeari lotutako eskumenak dituen erakundea da.

Askatasun, segurtasun eta justizia espazioa (JAI)

EB sortzea esan nahi du, non:

• Mugak ezabatzen diren.
• Pertsonen zirkulazio askea baimentzen den.
• Eta, azken finean, espazio judizial komun bat sortzen den.

EBren Oinarrizko Eskubideen Karta

Lisboako Tratatuarena baino desberdina da. EBren barruan giza eskubideak sustatzeko nazioarteko tresna gisa hartzen da.

Eskubide desberdinak jasotzen dituen kapituluetan banatutako karta da:

• Duintasuna: pertsonari zuzenean lotutako printzipioak (bizitzeko eskubidea, esklabutza debekua…).
• Askatasunak: pentsamenduaren askatasuna, familia izateko eskubidea, erlijioa.
• Berdintasuna: legearen aurreko berdintasuna, gizonen eta emakumeen artekoa…
• Elkartasuna: eduki ekonomikoagoa, langileekin lotutako eskubideak: kaleratzearen babesa, kokapen zerbitzuak, baina ingurumenaren gaiak ere…
• Herritartasuna: botoa emateko eskubidea, zirkulazio askea…
• Justizia: benetako tutela judiziala, errudunik ez izatearen presuntzioa…

Kartak xedapen orokor batzuekin amaitzen du, Estatu kideek sinatu dituzten eta maila izateko Kartak zehaztutako guztia aplikatzera behartzen duena.

Estatuek dira Kartak zehaztutakoaren aplikazio eta babes mekanismoak dituztenak; ez da EB bere betetzea bermatzen duena.