Europa Garaikidea: Ingalaterra eta Frantzia XIX. mendean

Inperio Britainiarra eta Aro Biktoriana

Victoria I.aren erregealdia 1837tik 1901era bitartekoa izan zen, Aro Biktoriana izenez ezaguna. Erresuma Batuak hedapen territorial handia lortu zuen, garapen industrialarekin batera, eta monarkia parlamentarioan oinarritutako erakunde tradizionalei eutsi zien. Hala ere, beste herrialde batzuen potentzialak —Alemania eta Estatu Batuak, esaterako— gora egin zuen, nahiz eta Erresuma Batuak finantza-zentro nagusia izaten jarraitu zuen industria- eta merkataritza-garapenarekin. Hedapen inperialistak eta finantzak nabarmen menderatu zituzten nabigazio-bideak (merkataritza- eta industria-burgusiak Komunen Ganbera menderatzen zuen).

Irekiera Politikoa eta Erreformismoa

Politika-esparrua bi taldetan banatuta zegoen: tories (kontserbadoreak) eta whigs (liberalak). Disraelik hauteskunde-erreforma bat burutu zuen 1867an, izaera demokratikotzat hartua, eta gizarte-masak Estatura hurbildu zituen.

Gladstoneren garaipenak erreforma demokratikoak indartu zituen. Erreforma erlijiosoek Elizaren eta Estatuaren bereizketa lortu zuten, eta irakasle izateko Elizako kide izateko beharra ezabatu zen; eskola berri bat sortu zen. Beste erreforma bat 1884ko hauteskunde-erreforma izan zen, hautesle kopurua handitu zuena.

Irlandar Aferak

Irlanda politika britainiarraren arazo handienetako bat izan zen 1919-1921eko Independentzia Gerra arte. Britainiar domeinupean zegoen; 1800ean Act of Union legea onartu zen, Irlanda eta Britainia Handia Erresuma Batuan batuz.

Irlandak Erresuma Batuan sartzeari aurre egin zion. Irlandarrak ingeles lur-jabeen propietateetatik bota zituzten, eta mugimendu nazionalista erradikalizatu zen. Indarkeria erreforma agrario baten bidez gelditzen saiatu ziren. 1885etik aurrera Home Rule delakoa aurkeztu zen, Irlanda Erresuma Batuaren barruan lurralde autonomo bihurtzen zuena. Irlandaren arazoak konpondu gabe jarraitu zuen 1916ko Dublingo matxinadara arte.

Bigarren Inperio Frantsesa (1852-1870)

Louis-Napoléon Bonaparte Frantziako Errepublikako presidente bihurtu zen 1848ko iraultzaren ondoren, gobernu autoritario batekin. 1852an konstituzio berri bat sortu zen plebiszitu baten bidez, Bigarren Inperioa aldarrikatu zuen eta bere burua Napoleon III.a izendatu zuen. Bi etapa izan zituen:

• Inperio autoritarioa (1852-1860): Gobernuak prentsa-zentsura, bilera publikoen kontrola eta propaganda ezkutua ezarri zituen Elizaren laguntzarekin. Boterea gizon bakar batenengan bildu zen, eta bonapartismoa izena hartu zuen.
• Inperio liberala (1860-1870): Enperadoreak bere babesak galdu zituen eta mugimendu langilea sortu zen. Napoleon III.ak kontzesio politikoak egin zituen (kondenatuentzako amnistia, lege-erreformak, prentsa-askatasuna, hezkuntza-erreformak eta langileentzako greba-eskubidea).

Frantziako Hirugarren Errepublika (1870-1914)

1871n, Errepublikak Frankfurtko bakea sinatzera behartu zuten, eta Alsazia eta Lorrena galdu zituen, Alemaniako Inperioaren esku geratu zirenak.

Hirugarren Errepublikan bi aldi nagusi daude:

• Errepublika kontserbadorea (1871-1879): Errepublikazaleek eta monarkikoek elkarlanean jardun zuten. Hirugarren Errepublikako konstituzioan gizonezkoen sufragio unibertsala ezarri zen, botere legegilea Senatuaren eta Biltzarrekoen artean banatu zen, eta botere exekutiboa indartu zen Errepublikako presidentearekin.
• Errepublikazaleen errepublika (1880-1914): Erreforma demokratiko berrietarako atea ireki zuen, hala nola estatu-irakaskuntza laikoaren ezarpena. Hedapen inperialista gailendu zen eta gizarte-legedi aurreratua elaboratu zen. Bizitza politikoa Dreyfus aferak nahasi zuen; Frantziako Estatuak konkordatua deuseztatu zuen eta Elizaren ondasunak konfiskatu zituen.