Espainiako nekazaritza-egituraren azken aldaketak: lurren eta ustiategien eboluzioa, teknikak eta Nekazaritza Politika Komuna

Galdera

Gaia: Espainiako nekazaritza-egituraren azken aldaketak. Nekazaritza-ustiategiak. Teknikak eta nekazaritza-sistemak. Nekazaritza Politika Komuna.

Nekazaritza-ustiategiak

Nekazaritza-ustiategiak azken urteetan aldatu dira, lurren eta ustiategien tamainaren eta jabetza-erregimenaren arabera.

Ustiategien tamaina tradizionalki balio muturrekoen nagusitasunak ezaugarritu du: ustiategi oso handiak (latifundioak) edo oso txikiak (minifundioak). Azken hauek dira nagusi, batez ere Iberiar penintsulako iparraldean eta Valentziako erkidegoan. Ustiategi handiak Andaluzia mendebaldean, Extremadura, Castilla-La Mancha, Castilla y León-eko zati batean eta Aragoin nagusitzen dira. Biek ustiapen tradizionalen formak jarraitzen dituzte, baina:

• Minifundio batzuk ustiategi modernoak dira, baratzeko edo plastiko azpiko nekazaritzakoak, oso errentagarriak.
• Latifundio batzuk enpresa kapitalista etekin handikoak bihurtzen dira.

Gaur egun ustiategi kopurua murriztu da eta batez besteko tamaina handitu da, Europar Batasunaren batez bestekora iritsi gabe. Kausak landa-exodoa eta Europar Batasunaren Nekazaritza Politika izan dira. Hala ere, tamaina muturrekoak gehienbat mantendu dira, eta lurzati kopuru handiz osatuta daude.

Jabetza-erregimena gehienbat zuzeneko jabetza da, non nekazaria jabea den (%74). Badira ere zeharkako jabetzako ustiategiak eta lurzatiak:

• Errentamendua: ustiapenaren nekazariak jabeari diru-errenta ordaintzen dio.
• Partzeria: ustiapenaren nekazariak uzta-portzentaje bat ordaintzen dio jabeari. Erregimen hau beherakada nabarmenean dago, nekazarien erosahalmena handitu delako.

Teknikak eta nekazaritza-sistemak

Nekazaritza-teknikak eta -sistemak aldaketak izan dituzte 1960ko hamarkadatik aurrera. Aldaketa teknikoek aurrerapenak sartzea ekarri dute, hala nola atazen mekanizazioa, hazien eta abere-arrazen hautapen genetikoa, eta ongarri kimikoen eta fitosanitario produktuen erabilera.

Nekazaritza-sistemetako aldaketek ekoizpenaren intentsifikazio gero eta handiagoa ekarri dute, eta, aldi berean, etekinen igoera. Espainiako nekazaritza modernizazio handiko prozesu bat izan du, eta horri esker eraginkortasuna igo da. Aldaketa garrantzitsuenak hauek dira:

• Lurraldearen espezializazio gero eta handiagoa, lehiakortasun baldintza onenak dituzten laborantzetan, gainerakoak alde batera utziz.
• Kapital inbertsio handiagoa makineria (traktoreak, uzta-biltzaileak, ureztatze-motorrak, etab.) edo hazi hautatuak eta transgenikoak sartzeko. Inbertsio mota honek langileen beharra murrizten du eta etekinak handitzen ditu, nahiz eta ondorio negatiboak ere izan ditzake (kutsadura eta osasun-arriskuak).
• Ureztatutako azaleraren hazkunde handia, ekoizpena handitzea ahalbidetzen duena, baina baita akuiferoen gehiegizko ustiapena eta uraren inguruko gatazka gero eta handiagoak ere eragiten dituena.
• Laborantza-teknika berrien sarrera, hala nola enarenado edo plastiko azpiko laborantza. Enarenadoan, hare- eta ongarri-geruzak txandakatzen dira, oso lur emankor gutxiko lurrak laboratzea ahalbidetuz; batez ere penintsularen hego-mendebaldean. Plastiko azpiko laborantza teknika aurreratuekin lotzen da, hala nola laborantza hidroponikoa (lurrik gabekoa), tanta-ureztatzea edo urrunetik kontrolatutako mikroklima sortzea informatika bidez.

Aldaketak abeltzaintza-ustiategietara ere iritsi dira. Abeltzaintza okela eta esnea ekoizteko espezializatzen ari da, eta horrek arraza nazionalak atzerriko arrazekin ordezkatzea dakar, eta aptitude mistoko arrazak ia desagertu dira.

Teknifikazioa ere handitzen ari da, esne-ustiatzaile mekanikoak erabiliz eta abelburuen elikaduraren azterketa zientifikoa eginez. Ustiategien tamaina handitu da, etekinak hobetu dira eta produktibitatea handiagoa da.

Horrek abeltzaintza intentsiboak abeltzaintza estentsiboaren aurrean pisua irabaztea eragiten du. Abeltzaintza estentsiboa ingurune fisikoaren menpe dago eta larre-belarrez elikatzen da, batez ere penintsularen iparraldean, mendialdeetan eta barnealdeko lautadetan. Teknika tradizionalekin lotuta dago.

Abeltzaintza intentsibo edo industriala gorakada batean dago. Ingurune fisikotik askatuta dago, korte barruan egoten baita eta batez ere elikagai konposatuekin elikatzen baita. Abeltzaintza mota hau atzerriko arrazekin eta teknika modernoekin lotzen da.

Nekazaritza Politika Komuna

Espainiak 1986an Europar Batasunean sartzeak landa-munduan ere aldaketak eragin zituen, handik aurrera Nekazaritza Politika Komunak markatzen baitu Espainiako nekazaritza-politika.

Ondorioak anitzak izan ziren:

• Espainia Europar Batasuneko barne-merkatuan sartu zen, produktu adierazgarrietarako Nekazaritza Merkatu Erkidearen (NME) erregimena dutena, eta haientzat gehienezko eta gutxieneko prezioak finkatzen dira. Horrela, Espainiako prezioak Europakoen mailara igo ziren.
• Merkataritza-trukeak Europar Batasunarekin liberalizatu ziren. Espainiak Komunitate-lehentasunaren printzipioa eta kanpo tarifa komuna hartu zituen Komunitatetik kanpoko herrialdeetako produktuentzat. Horrela, Espainiak lehen baino produktu gehiago inportatzen ditu Batasunetik eta Europako kalitateko produktuak esportatzen ditu.
• Hala ere, ahalegin handia egin behar izan zuen bere nekazaritza eta abeltzaintza modernizatzeko. Bere produktuen kalitatea eta lehiakortasuna handitu behar izan zituen. Horretarako, Europako laguntza-funtsen laguntza izan zuen, funts estruktural deiturikoak, azpiegiturak, ekipamenduak eta nekazarien kualifikazioa hobetzeko.

Gainera, Espainiak Komunitateko nekazaritza-jardueraren arazoek eragin zuten, eta PAC-aren azken erreformetan arazo horiei aurre egiteko hartutako neurriek ere bai. Arazo horien artean nabarmentzen dira:

• Europako eta Espainiako produktuen prezio altuak, munduko merkatuarekin alderatuta. PAC-aren azken erreformak etekinak handitzea ahalbidetu zuen, prezioak murrizteko.
• Nekazaritza- eta abeltzaintza-produktuen (esnea, zerealak...) soberakinak. Arazo hau ekoizpen-kupoak ezarriz, ekoizpenaren intentsifikazioa sustatuz, adibidez, lekaleak subentzionatuz, edo ekoizpena soberakinik ez duten produktuetara bideratuz konbatitzen da.
• Ingurumenaren narriadura ongarri kimikoen erabileragatik. Horretarako, nekazaritza ekologikoa sustatzen saiatzen dira.
• Landa-eremuen despopulazioa, landa-paisaia tradizionalak desagertzeko eta ingurumenaren narriadurarako arriskuarekin. Horretarako, landa-garapeneko funtsak daude, ustiategiak hobetzeko eta anitzteko.

Eskualdeka, PAC-aren ondorioak bereziki larriak izan ziren soberakinik ekoizten ez zuten eta lehiakortasun txikikoak ziren eskualdeentzat, adibidez, Kantauriko eskualdea, abelburu-abeltzaintzaren menpekoa, eta barnealdeko zereal- eta mahats-eremuak. Aitzitik, positiboak izan ziren Mediterraneo-kostaldeko eta Andaluziako kostaldeko eskualdeentzat, eta haiek merkatu ona aurkitu zuten beren baratzeko eta fruta-produktuentzat.