Espainiako eta Euskal Herriko Isurialde Hidrografikoak: Ibaien Ezaugarriak eta Arroak

Espainiako Isurialde Hidrografikoak

Espainiako isurialde hidrografikoak.

Bizkaiko Golkoko Isurialdea

Penintsularen iparraldeko ibaiak sartzen dira: Galizia, Asturias, Kantabria eta Euskadiko ibaiak. Batzuek Atlantikoan dute isurialdea (Miño, Sil edo Nalón). Ibai laburrak dira, higadura handia dute baina landaredia murriztua, eta desnibel handia.

• Emari erlatibo handiko ibaiak eta erregimen nahiko erregularra.
• Emari gehiena neguan, fronte atlantikoaren eraginez; gutxiena udan, Azoreetako antziklonaren eraginez.
• Topografia malkartsua.
• Energia elektrikoa sortzeko erabiltzen dira.

Adibideak: Miño, Sil, Nalón, Sella eta Nerbioi.

Atlantikoko Isurialdea

Duero ibaia Urbion mendian jaiotzen da eta Porturaino itsasoratzen da; mesetatik iparraldera dauden urak biltzen ditu. Duerok emari absolutu handiena du, erlatiboak dira, eta penintsulako arrorik zabalena ere badu.

• Erregimen mistoa: mendian elurra eta behealdean euria.
• Urtegiak ditu bere ibilbidean zehar.
• Ibaiadar nagusiak: Pisuerga, Esla eta Arlanzón.

Tajo ibaia da penintsulako luzeena eta arrorik luzeena duena. Albarracínen jaiotzen da, Sistema Iberikoan, eta Lisboan itsasoratzen da, mendikate zentraletik eta Toledoko mendien artetik igaro ostean. Mendi hauetatik ibai txiki asko jasotzen dituenez, emari oso handia du, eta energia elektrikorako eta ureztatzeko erabiltzen da. Albarracínen elur erregimena du, eta gainerakoan euri erregimena.

Guadiana ibaia Guadiana-Záncara eta Cigüela ibaien batuketaz sortzen da. Ruidera aintziretatik Ayamonteraino doa, La Manchako lurretatik igaroz. Espainia eta Portugalen arteko muga egiten du. Altuera gutxiko erliebeak igarotzen ditu eta ez da altueratan jaiotzen; horregatik, bere ibilbide osoan erregimen mediterraneoa du leku askotan, eta emari txikiko ibaia da. Ayamonten estuarioa osatzen du eta bere ura ureztatzeko erabiltzen da.

Guadalquivir ibaia Cazorla mendilerrotik San Lucas de Barrameda-raino doa, Guadalquivir-en sakonunetik zehar. Euri erregimen mediterraneoa du, udako agorraldiekin. Genil ibai-adarrean elurra ere izan dezake, Mendikate Penibetikoaren tontor garaietan sortzen baita. Estuarioa ere badu.

Mediterraneoko Isurialdea

Ebro ibaia Kantauri mendilerroko Fontibre mendian jaiotzen da eta Tarragonan isurtzen da. Ebroko sakonunea zeharkatzen du; bere ibilbidean erregadio kanal ugari daude, eta Tortosaraino nabigagarria da. Pirinioetako ibaiadarrek ura ematen diote, eta horregatik ez du inoiz agorraldirik. Erregimena goiko aldean euri-elurrekoa da eta behean euri erregimenekoa. Penintsulako garrantzitsuena da ibilbide luzeagatik eta arroak azalera handia duelako.

Euskal Herritik igarotzen da, Araba eta Nafarroa hegoaldetik, eta Ebrora isurtzen duten euskal ibaiak luzeagoak, zabalagoak, emari txikiagokoak eta irregularragoak dira.

Objektibotasun eta Subjektibotasun Elementu Linguistikoen Iruzkina

Objektibotasun eta subjektibotasun elementu linguistikoen iruzkina: objektibotasunari dagozkion elementu linguistikoak aurki ditzakegu, esaterako, izen konkretuak (gizakiak, liburutegia), determinatzaileak eta hirugarren pertsonako izenordainak (el, los, otros, ninguna) eta adjektibo espezifikatzaile eta balorazio gabekoak. Hala ere, subjektibotasunaren elementu linguistikoak nagusitzen dira.

Izena eta Determinatzaileak

Izen-sintagmaren nukleoari dagokionez, izen abstraktuak nabarmentzen dira (mina, denbora, lotura), testu hausnarketakoa delako. Abstraktu horietako batzuk deribazioz osatuta daude (zoriontasuna, argitasuna, bakardadea); gainera, batzuek metaforizatu egin dute beren izaera. Subjektibotasunarekin lotutako deminutibo ironiko-desegokitzailea ere aipatzen da (pantallita). Antroponimo bat ere badago (Quijote, Asterix, Tintin), testuaren gaiarekin lotuta.

Determinatzaile eta izenordainei dagokienez, lehen pertsonakoak nabarmentzen dira (mi, mis, me, conmigo) eta bigarren pertsonakoak, kasu honetan, yo-aren desplazamendua direnak (tú, te...). Azkenik, ustedes kortesia-izenordain pertsonala nabarmentzen da, irakurlearen konplizitatea bilatzeko.

Aditzaren Elementu Objektiboak

Hirugarren pertsona singular eta plurala nagusitzen diren arren (ve, come, dicen...), lehen pertsona singularra (digo) eta pluralekoa (vamos) nabarmentzen dira, azken hauek balio elkartzaile argia dutelako: egileak irakurlea bere iritzietan sartzen du. Bigarren pertsona singularra ere aipatzen da (te vas), balio kolokial argiarekin.

Aditz-denborei dagokienez, indikatiboa nagusitzen da, batez ere lehen bi paragrafoetan, oraina balio erlatiboarekin (sustituyen, evoluciona), egileak bere hausnarketa aurkezten baitu. Iraganeko oraina ere badago, iraganeko gertaerak une honetara ekartzeko (me cuenta, dijo). X. paragrafoan hainbat iragan-denbora daude: pretérito perfecto compuesto, pretérito imperfecto eta hainbat etorkizun. Oraina hipotetikoa da (sea, merezca). Azkenik, hainbat perifrasi aipatzen dira, batez ere modal behartzaileak (deben ser educados, debe consistir), artikuluaren subjektibotasunarekin lotuta.