Eskubide Nagusien Eraginkortasuna eta Botere Banaketa Demokratikoaren Oinarriak
Botere Exekutiboaren Parte-hartzea Legegintzan eta Botere Banaketa
1. Legegintza-prozesuaren hasierako fasea
Estatu demokratiko batean, printzipio demokratikoaren arabera, Gobernuak eta bere administrazioak zuzenbide-arauak sortzeko prozesuan parte hartzea komeni da, eta hori lehen-lehenik egin behar da.
Izan ere, arau juridikoak sortzea jarduera oso konplexua da, errealitate eta gizarte-egintza ugari arautu nahi baitira. Ondorioz, Gobernua eta administrazioa dira lege-proiektu on bat prestatzeko behar den espezializazioa duten bakarrak.
Administrazioa Gobernuaren propietatea da, demokrazia-printzipioak hala eskatzen baitu. Halaber, Gobernuak Zuzenbidea sortzean parte hartu behar du, demokratikoa den eta Estatuaren politika zuzentzeko ardura duen erakunde gisa. Politika zuzentzen duenak baino ez du ikusten zein legeak diren gizartearentzat beharrezkoak, eta zein erreforma egin behar diren helburuak lortzeko arlo ekonomikoan, hezkuntzan, gizartean, etab.
Beraz, legegintza-funtzioan Exekutiboak parte hartzeko lehen modua lege-proiektuak aurkeztea da, Parlamentuak eztabaidatu eta zuzendu ditzan. Konstituzio guztiek aitortzen eta bermatzen dute hori, "Gobernuaren lege-ekimena" izenez. Gure Konstituzioak, 87. artikuluan, hala egiten du.
2. Exekutiboaren bigarren parte-hartze modua: arau xehatuak
Exekutiboak eta bere administrazioak legegintzan bigarren parte-hartze modu bat dute. Honek Parlamentuak aurrez onartutako legea osatzeko arau xehatuagoak egitean datza.
Hau da, lehenik Parlamentuak lege bat sortzen du gai jakin bat arautzeko, adibidez atzerritarren sarrera, egonaldia, lana eta irteera Estatuan. Lege horrek, ordea, ez ditu gai horri buruzko arau guztiak jasotzen, eta askotan arau batzuk Gobernuak prestatutako beste arau-testu batean uzten ditu, garapenerako beharrezkoak direnak.
Testu hori legea osatzen eta garatzen duena Dekretua edo Erregelamendua deritzo. Legegintza-konplexutasun juridiko horrek ekartzen du Parlamentuaren eta Gobernuaren arteko lan-banaketa hori.
Orain, Gobernuaren dekretua beti legearen menpe dago, bi zentzutan (legearen erreserba erregelamenduzkoa, 103. eta 106. artikuluak):
- Gobernuak ezin du dekretu bat eman garatzeko baimena ematen dion aurreko legerik gabe.
- Dekretuak ez du legearekin kontraesanik izan behar. Kontraesana gertatzen bada, dekretuaren araua nulua da.
3. Gobernuaren hirugarren parte-hartze modua: larrialdi-dekretuak
Azkenik, Konstituzioek normalean hirugarren modu bat onartzen dute Gobernuak legegintzan parte har dezan: larrialdi-dekretuak ematea, lehentasun- eta legearen menpe egotearen printzipioak errespetatu gabe.
Dekretu horiek soilik baliozkoak dira gizarte-, ekonomia- edo politika-krisi salbuespenezko egoera batek justifikatzen badu, eta beti errespetatzen badute Konstituzioa eta oinarrizko eskubideak. Legea presaka onartzea ezinezkoa denean soilik izango litzateke Gobernua legitimoa larrialdi-dekretua emateko.
4. Botereen lurralde-banaketa
Edozein Konstituziotan, gizartearen antolamenduaren oinarrizko arauen artean, erabaki behar da ere Estatuko botereak (legegintza, administrazioa eta justizia) Estatu osoan jarduten duten erakunde zentralek soilik gauzatuko dituzten, edo, aitzitik, lurralde-botereak onartuko diren, lurraldearen zati baterako legegintza, administrazioa eta justizia egingo dutenak.
Lehen aukera hautatzen bada, Konstituzioak Estatu bakar edo zentralizatua sortuko du. Aldiz, Konstituzioak autonomia-erakundeei botere erregulatzailea ematen badie, sortutako Estatua deszentralizatua izango da, eta botereak lurraldeen artean banatuko dira.
Gure 1978ko Konstituzioak, 2. artikuluan, bigarren aukera hau hautatu zuen: "nazionalitateen eta eskualdeen autonomia-eskubidea aitortzen eta bermatzen du". Gainera, VIII. tituluan Estatuaren antolaketa territoriala arautzen du.
5. Lurralde-botereen mailak eta forma politikoak
Estatuaren lurraldeei emandako autonomia-mailaren arabera, lurralde horiek bere eskubide propioa izango dute, eta bereziki eskumenen mailari dagokionez, erregio horiek lege bidez arautu ahal izango dituzte gai ugari eta garrantzitsu, eta erregio horien legeak izango dira.
Teoria politikoak desberdintzen ditu, lurralde-botereen maila askoren artean, Konstituzio batean:
- Banaketa sakona bada, Konstituzio horren forma konfederazioaren hurbil egongo da. Konfederatutako Estatuek botere legegile, administratibo eta judizial ia osoa izango lukete beren lurraldeetan.
- Banaketa sakona ez bada, orduan sistema federala dela esaten da, Estatu batzuk federazio batean elkartzen direnean (AEB) eta legegintza, administrazio eta justizia eskumen asko gordetzen dituztenean.
Zehazki, federal diren Estatu horiek legegintza egin dezakete herritarren eskubide, betebehar eta jardueren eragina duten gai guztietan, salbuespenak izan ezik, hau da, federazio osoari interesatzen zaizkion gaietan, eta orokorrean hauek dira:
- Defentsa komuna.
- Moneta komuna eta finantza-sistema komuna.
- Estatuen arteko merkataritza internazionala.
- Immigrazio-legeak.
- Segurtasun nazionaleko legeak.
- Izaera nazionaleko delituak.
Azpimarratu behar da oinarrizko eskubideen garapena ere estatu federatu bakoitzaren eskumena dela, eta legeen bidez egiten dela, eta ez zentralen bidez.
6. Ondorioa
Ondorioz, eskumenen banaketa maila handi horrek Estatu federatuei autonomia ematen die zerga guztien, administrazio publikoaren eta eskubide guztien gainean, eta beren botere judiziala ere izaten dute. Eredu honen emaitza ezin da izan, Eskubideen eta bizi-kalitatearen aldea Estatuen artean oso posiblea izatea baino.