Descartes eta metodo kartesiarra: filosofia modernoaren oinarria
Descartes eta filosofia modernoa
Descartes da filosofia modernoaren aita. Bere kezka nagusia ezagutzen duen subjektua da, errealitatea ezagutzeko modua, hau da, ezagutzaren arazoa (ezagutzaren problema). Filosofia berri honek ezagutza-teoriaren bira (giro epistemologikoa) ekarri zuen, eta errazionalismo korronte bihurtu zen.
Errazionalismoaren ezaugarriak
- Mundua: egitura eta lengoaia arrazionala du.
- Arrazoi gizakiarrarengan konfiantza absolutua: ezagutzaren jatorria, iturria eta mugak arrazoian daude, ez esperientzian.
- Esperientzia ingenua: arrazoiak engainatu dezake esperientzia ingenuan fidatzen bada, baina ez arrazoiaren printzipioei jarraitzen badie.
- Metodo matematikoa: ebidentzia batetik abiatuta, ondorioak deduzitzen dira.
Zientziaren helburua eta arazoa
Descartesek kezkatzen zuen arazoa ezagutzaren oinarria finkatzea zen. Zientzia da ezagutzan segurtasuna ematen duen metodoa, baina metodo egokia falta zaio. Horregatik, filosofiaren helburua da zientzia zorrotza lortzea metodo zehatz eta errigorosoaren bidez, egia gezurretik bereizteko.
Metodo kartesiarra
Metodo kartesiarrak bi erreferentzia ditu:
- Ebazpen-metodoa: Paduako Eskolaren eta Galileoren konposizio-metodoa. Edozein arazo zientifikotan, lehenik ezaugarri esentzialak hautatu behar dira, eta gero hipotesiak modu matematikoan adierazi.
- Matematikaren eragina: egiak ebidenteak eta frogagarriak dira, eta arrazoiak nahikoa du horiek ezagutzeko. Helburua errorea saihestea eta egia berriak ateratzea da.
Metodoaren lau arau
- Ebidentzia: egiatzat ez da hartuko ebidentea ez dena. Hau da arau garrantzitsuena.
- Analisia edo ebazpena: konplexuak diren zatiak ahalik eta gehien banatu, osagai sinpleetara iritsi arte.
- Sintesia: ordenatuki birmuntatu, urratsik saltatu gabe, printzipio argi eta sinpleetatik abiatuta.
- Enumerazioa: prozesua berrikusi, ezer ahaztu eta okerrik egin ez dugula ziur egoteko.
Lehen bi arauak analisiari dagozkio eta bigarren bi arauak sintesiari. Lau arau horietan, hiru ekintza mentalek parte hartzen dute:
- Intuizioa: gure adimenak proposizio batean egia berehala ikusten duen ekintza. Ideia sinpleen ezagutza ahalbidetzen digu.
- Dedukzioa: bi intuizio edo gehiago erlazionatu eta lotu, ideia konplexuetara iristeko.
- Ordena: osagaiak deskonposatu eta sinplifikatzeko gaitasunari lotua.
Dudа metodikoa
Metodoa ezarri ondoren, Descartesek egia ebidente bat aurkitzeko dudara jotzen du: dena dudan jarri, ikusteko ea propio dudak irauten duen zerbait aurkitzen den. Dudaren ezaugarriak hauek dira:
- Metodikoa: dudа kartesiarra metodoaren parte da, eta printzipio ezin dudatuzko bat aurkitzeko bidea da metafisikarentzat.
- Teorikoa: metafisikaren eremuan bakarrik aplikatzen da, ez erlijioaren ez moralaren eremuan.
- Unibertsala: ezagutza guztiak dudan jartzen ditu.
- Probisionala: ez da antzinako ezer baztertzen; seguru egon arte dudatzen dugu.
Dudaren motak
- Zentzumenen dudak (pertzepzioak).
- Arrazonamenduaren akatsak.
- Amets eta jagoneko egoeraren arteko bereizketarik eza.
Ondorioa
Descartesek ezagutza osoa baztertzen du. Ez du inolako printzipiorik aurkitzen zeinaren gainean ezin den dudatu.