Bizkaiko Industrializazioa eta Euskal Nazionalismoaren Sorrera

Bizkaiko Industrializazioa eta Gizarte Aldaketak

Bizkaian industrializazio prozesua hasi zenean, hainbat ezaugarri nagusitu ziren: burgesia handiak zuzendu zuen prozesua (burdingintzaren monopolioari esker etekin handiak lortuz) eta kontzentrazio geografiko nabarmena gertatu zen Bilbon eta inguruetan.

Langile-mugimenduaren hazkundea

Garai hartan, Bizkaiak ez zuen azpiegitura nahikorik iristen ari zen jende guztiarentzat. Ondorioz, langile-mugimenduak hazkunde azkarra izan zuen. Facundo Perezagua lider sozialista Bilbora heltzean, UGT sindikatua eratu zen, sozialismoa nagusitu zen eta manifestazio ugari gertatu ziren.

Euskal Nazionalismoaren Sorrera

Testuinguru horretan nazionalismoa sortu zen, industrializazioaren eta sozialismoaren aurkakoa. Mugimendu hau 1876ko foruen abolizioarekin eta industrializazioarekin batera indartu zen. Euskadin bi giza talde desberdin bereizten ziren:

• Burgesia monopolista: Espainiako merkatua bateratu nahi zuena.
• Langile etorkinak: Nazionalisten ustez, arraza, euskara eta ohiturak arriskuan jartzen zituztenak.

Sabino Arana eta JEL ideologia

Sabino Arana euskal nazioaren kontzientzia aldarrikatzen hasi zen. Espainiarekiko harreman guztiak apurtu eta independentzia lortu nahi zuen; bere leloa 'Jaungoikoa eta Lege Zaharra' (JEL) zen. Bere ideologiaren oinarriak honako hauek ziren: arraza, erlijioa, hizkuntza, izaera, ohiturak eta lege zaharra.

Bere aita karlista zen, baina bere anaiaren eraginez nazionalista bihurtu zen, Euskal Herria euskaldunen aberria zela konbentzituta. 'Bizkaya por su independencia' argitaratu zuen eta bizkaitarrismoari buruz hitz egin zuen. Baserrian kideak batu eta mugimendu politiko baten beharra aldarrikatu zuen, Bizkaitarra egunkari antiespainolista argitaratuz.

Erakunde Politikoen Fundazioa

Aranistek lehen Batzokia eratu zuten (elkarte nazionalista eta zentro itxia, non Ikurriña sortu zen). Nazionalistek 'Bizkai Buru Batzar' komitea eratu zuten eta EAJ-PNV alderdia fundatu zen, ordena tradizional juridikoa berreskuratzeko asmoz.

Aldi berean, Euskalerriakoak elkartea sortu zen (Ramon de la Sotaren esku, moderatuagoak zirenak). Aranaren ustez, talde horrek erlijioa eta Euskadi mespretzatzen zituen eta espainolistak ziren, ondorioz krisian sartu ziren.

Zatiketak eta Bilakaera Politikoa

Arana EAJko diputatu probintzial aukeratu zuten, eta 'Partido Carlista y Fueros Éuskaro-Navarros' idatzi zuen. Karlistekiko harremanak hurbildu ziren, baina oraindik desberdintzen ziren. Aranak Kuba zoriondu zuen bere independentziagatik eta kartzelara eraman zuten; handik gutxira hil zen.

Nazionalismoak bi alde nagusi garatu zituen: autonomiaren aldekoak eta independentziaren aldekoak. Haien arteko zatiketa gertatu zen eta EAJ eta Comunión Nacionalista sortu ziren. Geroago berriro batu ziren EAJn, baina ados ez zeudenek ANV (Acción Nacionalista Vasca) sortu zuten.