Biologia Zelularra: Organulu, Garraio eta Zelula Mota Ezberdinak

Biologia Zelularra: Galdera eta Erantzunak

Adierazi zelula animalen eta landareen zelula guztientzat ohikoak diren zortzi organulu edo egitura zelular, eta funtzio bat adierazi bakoitzarentzat. Izendatu zelula animal baten egitura edo organulu espezifiko bat eta zelula landare baten beste bat, eta adierazi burutzen dituzten funtzioak.

1. Nukleoa: DNA-ren erreplikazioa eta transkripzioa gertatzen den lekua.
2. Erretikulu endoplasmatikoa: Leuna ribosomarik gabea da eta lipidoen sintesian parte hartzen du. Garduna ribosoma ugari ditu eta proteinen prozesamenduan eta garraioan parte hartzen du.
3. Ribosomak: Proteinen sintesia gauzatzen den egiturak.
4. Golgi aparatua: Proteinen garraioan eta lipidoen sintesian parte hartzen du.
5. Mitokondrioa: Zelulen jarduerarako energia ematen duten erreakzio kimikoak gertatzen diren organuluak.
6. Besikulak: Biltegiratzea.
7. Lisosomak: Zelulen elikagaiak digeritzen dituzten entzimak dituzten besikulak.
8. Bakuolak: Substantziak biltegiratzea.

Zelula animala: zentrosoma zentriolo batekin, zelula-zatiketa.
Zelula landarea: kloroplastoak, fotosintesia.

a) Adierazi garraio aktiboaren eta garraio pasiboaren ezaugarriak membrana plasmatikoan zehar. b) Zein desberdintasun dago difusio sinplearen eta difusio erraztuaren artean? c) Eta endozitosiaren eta fagozitosiaren artean?

a) Garraio aktiboa gradientearen aurka gertatzen da eta ATP moduan energia-gastua eskatzen du. Pompen bidez egiten da, proteina garraiatzaileek substantziak membranan zehar bonbeatzen dituztelako. Pompa horiei garraiorako ATP-asak deitzen zaie. Garrantzitsuenak hauek dira: Na+/K+ pompa, K+/H+ pompa, Ca2+ pompa eta H+ pompa. Garraio pasiboa gradientearen alde gertatzen den difusio-prozesua da eta ez du energia-gastua eskatzen.

b) Difusio sinplean molekulak libreki difundatzen dira bikapa lipidikoan zehar; gasek eta molekula txiki beste batzuek erabiltzen dute. Difusio erraztuan, berriz, proteina transmembranaren bat (permeasak) parte hartzen du eta molekula polarrek erabiltzen dute.

c) Endozitosia zelulak ingurunetik pisu molekular handiko partikulak bereganatzeko mekanismoa da, membranaren inbaginazioetatik sortutako besikulen bidez. Fagozitosia endozitosi mota bat da, non partikula handiak zelulan sartzen diren membranaren inbaginazioetan harrapatuta. Membrana horiek estutu eta ingeritutako materialarekin besikulak sortzen dituzte. Ondoren, lisosomak bat egiten dute haiekin materiala digeritzeko.

Zerrendatu eta laburbildu teoria zelular modernoaren printzipioak. Adierazi lau desberdintasun zelula eukariota eta zelula prokariota baten artean.

Teoria zelularraren printzipioak

1. Zelula da izaki bizidunen unitate morfologikoa: izaki bizidun guztiak zelulez osatuta daude, bakarrez (izaki bakarrizaleak) edo askoz (izaki pluri-zelularrak).
2. Zelula da izaki bizidunen unitate fisiologikoa: zelulak bizirik mantentzeko beharrezkoak diren prozesu metabolikoak burutzeko gai da.
3. Zelula da izaki bizidunen unitate genetikoa: zelulak bere egituraren sintesiaren eta funtzionamenduaren kontrolaren informazio guztia dauka, eta ondorengoei transmititzeko gai da.
4. Zelula guztiak aurretik zeuden beste zelulen zatiketaz sortzen dira.

Zelula prokariotaren eta eukariotaren arteko desberdintasunak

PROKARIOTAK: sinpleagoak, nukleorik gabe, membranez bereizitako barne-konpartimenturik gabe, kapsula bat dute.

EUKARIOTAK: konplexuagoak, nukleoa dute, membranez bereizitako barne-konpartimentuak daude, ez dute kapsularik.

Azaldu laburki zer den ribosoma bat, bere osaera, egitura eta funtzioa adieraziz. Non aurki daitezke ribosomak? Zer da polisoma bat?

Organulu ez-membranosoak dira, nukleoloan sortutako proteina ribosomikoekin lotutako ARNr-z osatuak. Zelula guztietan daude.

Bi azpiunitatez osatuta daude: azpiunitate txikia eta azpiunitate handia. Ribosoma bakoitzak %80 ur, %10 ARNr eta %10 proteina ditu.

Proteinen biosintesiaren arduradunak dira. Hasieran ARNm azpiunitate txikiarekin lotzen da eta gero azpiunitate handiarekin, ARNm-aren mezuaren itzulpena hasiz. Proteinen sintesia amaitzean, bi azpiunitateak banandu egiten dira. ARNm-a ribosoma-multzo batek irakurtzen du.

Zitosolean sakabanatuta edo erretikulu plasmatiko garduneko membranari lotuta aurki daitezke, riboforina izeneko proteinen bidez.

Polisoma: itzulpenean ARNm-ak lotutako ribosomen kateak.

Adierazi 2. Irudian irudikatutako egitura, eta idatzi bere funtzio biologikoa. Zelula guztiek dute egitura hau? Arrazoitu erantzuna.

Zentriolua, zelula animal baten zentrosomakoa. Beste zentriolo batzuk sortzen dituzte beren buruetatik abiatuta. Zilio eta flageloen hasieran eta hazkundean parte hartzen dute.

Ez, onddoen, landareen eta protozoo batzuen zeluletan aurkitzen dira. Aster gabeko citoplasma-eremuak dira. Zentriolorik ez badute ere, haietatik sortzen dira fuso akromatikoaren mikrotubuluak.

Adierazi 5 desberdintasun prokariota eta eukariota zelulen artean.

PROKARIOTA: membrana plasmatikoak ez du kolesterolik. Citoeskeletorik eta organulu zelular gehienik ez du: ribosomak eta biltegiratze-egiturak bakarrik ditu. Organulu membranosoak mesosomak dira. Arnas-entzimak membrana plasmatikoan aurkitzen dira. Bakterio batzuen fotosintesia mesosometan eta tilakoideetan gauzatzen da. Flageloak submikroskopikoak dituzte.

EUKARIOTA: membrana plasmatikoak kolesterola du. Citoeskeletoa eta organulu membranoso ugari ditu. Arnas-entzimak mitokondrioetan aurkitzen dira. Fotosintesia landare-zelula batzuetan bakarrik gertatzen da, plastoetan. Zilioak eta flageloak mikroskopikoak dituzte.