Balkanetako Auzia: Otomandar Inperioaren Krisia eta Desegitea
Otomandar Inperioaren Ahultasuna (XIX. mendea)
Erdi Aroaren bukaeratik aurrera, Otomandar Inperioaren menpe zeuden Balkanak, Anatolia, Ekialde Hurbila eta Afrikako iparraldeko zati handi bat. Erregimen teokratiko batek gobernatzen zuen: sultana zen gobernuburu eta kalifa aldi berean, eta islamaren legeen arabera gobernatzen zuen.
XIX. mendearen lehen herenean, Inperioa Austria-Hungariako Inperioaren ertzetaraino iristen zen, Balkanetan. Otomandar Inperioak ezegonkortasun politiko handia zuen, eta ez zen gai barruko mugimendu nazionalistei eta Europako potentziei aurre egiteko. Gainera, ekonomikoki lur jota zegoen.
Lehen Matxinadak eta Independentzia Gerrak
Ahultasun horren ondorioz, matxinadak hasi ziren. Greziako independentzia-gerraren atzetik Serbiarren matxinadak etorri ziren.
Krimeako Gerra eta Parisko Bakea (1853-1856)
1853an, Errusiak Otomandar Inperioari eraso zion, Krimeako Gerrari hasiera emanez. Austria, Frantzia eta Erresuma Batua gerran sartu ziren, Errusiaren espantsionismoari eusteko helburuarekin. Parisko Bake Itunak (1856) onartu egin zuen, praktikan, Serbiaren eta Errumaniaren independentzia.
Errusia-Turkia Gerra eta San Stefanoko Ituna (1877-1878)
Errusiak gerra deklaratu zion Otomandar Inperioari. Arrazoia: Montenegro, Bosnia-Herzegovinan eta Bulgarian izan ziren errebolta nazionalistak itotzeko turkiarrek egin zuten sarraskia. San Stefanoko Itunak (1878) bukaera eman zion gerrari, eta Bulgariaren independentzia onartu zuen sultanak.
Hala ere, Errusiak hegoaldeko eslaviar herrietan zuen eragin itzela murriztea lortu zuten Austria-Hungariaren protestek eta britainiarren presioek. Horrela, Bulgaria Handiaren proiektua ere zapuztu zuten.
Barne Krisia eta Turkiar Gazteen Mugimendua
Inperioaren barne krisia ere gertatu zen:
- 1876an: Erreforma liberalen aldekoek (“Turkiar Gazteak”) estatu-kolpea eman zuten. Baina Abdul Hamid sultanak lege islamikoa berriz hartu, eta erreformistak jazarri zituen.
- Errepresioa: Sultanak errepresioa areagotu zuen eslaviar nazionalisten eta Armeniako herriaren kontra.
- 1909an: Turkiar Gazteen iraultzak sultana kargutik kendu zuen, eta erreforma-aldi bati bide eman zion, Turkia modernizatuz.
Inperioaren Desegitea eta Balkanetako Gerrak
Inperioa desegiten ari zen, ordea, eta Istanbuleko Gobernu berriak ezin izan zuen eragotzi. 1908an, Errusiak Balkanetako Ligaren eta Otomandar Inperioaren arteko gatazka sustatu zuen. Geroago, Bulgariak gerra egin zien Serbiari eta Greziari, Lehen Mundu Gerraren bezperan.