Arrazoiaren Ilunpea: Ilustrazioa eta Giza Krisia
Ilustrazioan (XVIII. mendea), arrazoiaren erabileran oinarritutako munduaren ikuspegi baikorra sortu zen. Kant bezalako filosofoek ideia hau defendatzen zuten: gizakiak beren kabuz pentsatzera ausartzen baziren (sapere aude), aurrerapena lor zezaketela, bai banaka, bai taldean. Arrazoiarekin gizarte zuzenago, askeago eta zoriontsuago bat lortuko zela uste zen. Arrazionaltasunarekiko fede horrek aurrerapen zientifiko, teknologiko eta sozialak bultzatu zituen.
Ilustrazioaren Utopiaren Porrota
Hala ere, XX. mendean, utopia ilustratu hori erori egin zen: mundu-gerrak, bonba atomikoak, arma kimikoak eta kontzentrazio-esparruak arrazoiaren erabilera ideal ilustratuaren guztiz kontrakoa zela erakutsi zuten. Aurrerapenaren ordez, amesgaizto bat bizi izan zen.
Frankfurteko Eskolaren Azterketa: Arrazoi Instrumentala
Hannah Arendtek, Frankfurteko Eskolako pentsalariekin batera (Adorno eta Horkheimer bezalakoekin), biraketa hori nola egin zitekeen galdetu zion bere buruari. Frankfurteko Eskolak, Marx eta Weberren ideietan oinarrituta, hura ulertzeko gako bat proposatu zuen: Arrazoi Instrumentalaren Kontzeptua.
Arrazoi Instrumentalaren Jatorria eta Ondorioak
Weberren arabera, arrazoi instrumentala modernitatean sortu zen, eraginkortasunaren logika erabiliz natura menderatzeko modu gisa: helburua bilatzea bitartekoen gastu txikienarekin, azkar eta eraginkortasunez. Horrek mundu naturalarekin tratatzeko balio zuen, baina logika hori gizakiei ere aplikatu zitzaienean etorri zen arazoa.
Beste pertsona batzuk helburuak lortzeko bitarteko gisa tratatzen ditugunean, objektuak balira bezala, gizatasuna galtzen da, deshumanizazioa gertatzen da. Natura menderatzetik beste gizaki batzuk menderatzera igaro ginen: makina sozial baten engranaje bihurtzen ditugu. Logika horrek hainbat fenomeno azaltzen ditu, hala nola:
- Esklabotza modernoa
- Kontzentrazio-esparruak
- Giza sufrimenduarekiko axolagabetasuna
Marx eta Alienazioa
Marxek alienazioaz hitz egingo luke hemen: norbanakoak bere buruaren kontzientzia galtzen du eta egitura hori onartzen du zalantzan jarri gabe. Hau da, sarraskiak burutzen zituztenak ez dira enpatizatzeko gaitasunik ez dutelako, pertsonen gizatasuna kentzeko egoera normalizatua zutelako baizik.