Antzinako Erregimenetik Iraultza Liberaletara: XVII. eta XVIII. Mendeetako Gizarte eta Politika Aldaketak

Antzinako Erregimena eta Ilustrazioa (XVII. - XVIII. mendeak)

Antzinako Erregimenaren Ezaugarriak

Gizarte Estamentala:

• Estamentu pribilegiatuak: Noblezia eta kleroa.
• Estamentu ez-pribilegiatuak: Herri xehea (burgesia, nekazariak).

Ekonomia:

• Nekazaritza zen sektore garrantzitsuena.
• Eskulangintzaren eta merkataritzaren garapena eman zen.

Gobernu Motak:

• Absolutismoa: Monarkak botere guztiak zituen bere esku.
• Parlamentarismo Ingelesa: Legea monarkaren gainetik zegoen.

Ilustrazioa eta Antzinako Erregimenaren Kritika

Pentsalari garrantzitsuak:

• Denis Diderot (1713-1784): D'Alembertekin batera, Entziklopediaren zuzendaria izan zen.
• Jean D'Alembert (1717-1783).
• Montesquieu Baroia (Charles Louis de Secondat) (1689-1755): Botere banaketaren teoria garatu zuen.
• Jacques Turgot: Ekonomia ministroa.
• François Quesnay: Fisiokraziaren teoria garatu zuen.
• Voltaire: Izaki goren baten existentzia defendatzen zuen, deismoaren bidez.
• Rousseau: Herri/Nazio subiranotasunaren kontzeptua garatu zuen.

Espainiako Ondorengotza Gerra (1700-1713/14)

Karlos II.a Habsburgokoa oinordekorik gabe hil zen:

• Frantzia eta Inperio Santua borrokatu ziren Espainiako tronua lortzeko.
• Filipe Anjoukoa (Borboi etxekoa) vs. Karlos Habsburgokoa artxidukea.
• 1701ean, Ondorengotza Gerra piztu zen: Nazioarteko gatazka eta gerra zibila Espainian.
• Nazioarteko gatazkan: Inperio Santua, Herbehereak eta Ingalaterraren arteko koalizioa, Frantzia eta Espainiaren aurka.
• Gerra zibila Espainian: Gaztelako Koroa (Filiperen aldekoa) vs. Aragoiko Koroa (Karlosen aldekoa).
• 1713an, Karlos artxidukea enperadore izendatu zuten, eta gerra amaitu zen.
• 1713-1714an, Utrechteko Ituna sinatu zen: Filipe V.a errege izendatu zuten, baina Espainiak lurraldeak galdu zituen.

Filipe V.aren Erregealdia (1700-1746)

• Zentralizazioa bultzatu zuen.
• Planta Berriko Dekretuak: Gaztelako erakundeek estatu mailako boterea hartu zuten.
• Bulegoko idazkariak sortu zituen (ministroen aurrekariak).

Fernando VI.aren Erregealdia (1746-1759)

• Erreformak mantendu zituen.
• Armada sendotu zuen.

Iraultza Liberalak eta Nazionalismoak

Amerikako Iraultza

Ipar Amerikako 13 kolonien independentzia:

• Independentzia Gerra (1775-1783).
• 1776an, Independentzia Aldarrikapena.
• 1787ko Konstituzioa (historiako lehena).

Amerikako Iraultzaren Etapak

Independentziaren Jatorria:

• Merkataritzaren britainiar monopolioa.
• Tentsio politikoa eta zerga-presioa.

Virginiako Eskubideen Adierazpena:

• Nazioaren subiranotasuna.
• Botere-banaketa.
• Sufragioa.

Independentziaren Aldarrikapena: Filadelfiako Kongresu Kontinentala (1776).

Independentzia Gerra:

• Saratogoko eta Yorktowneko guduak.
• Versallesko Ituna (1783).

1787ko Konstituzioa:

• Nazioaren subiranotasuna eta botere-banaketa.
• Gizonezkoen sufragio unibertsala (herritar zuriena).

Frantziako Iraultza: Konstituzioak eta Gobernu Motak

1793ko Konstituzioa: Errepublika

• Nazioaren subiranotasuna.
• Botereen banaketa: Kontseilua (24 kide), botere betearazlea (Gobernua).
• Sufragio unibertsala: Sans-culotteak eta Jakobinoak (boterea eskuratu zuten, Maximilien Robespierrek diktadura ezarriz).

1795eko Konstituzioa (III. Urtekoa): Gobernu Moderatua

• Botere legegilea: 500en Kontseilua eta Zaharren Kontseilua.
• Izualdia: Diktadura ekiditeko, Direktorioa (5 kide) ezarri zen botere exekutiboan.
• Botere judiziala.
• Errolda-sufragioa.

Kontsulatua eta Napoleon

Brumaireko Estatu-kolpea (1799-XI-9).