Aginte Politikoaren Legitimazioa eta Estatuen Tipologia

Max Weberrek dionez, hiru prozesuren bidez gerta daiteke:

• LEGITIMAZIO KARISMATIKOA: Herritarrak buruzagiari atxikita sentitzen dira gaitasunengatik edo dohainengatik. Aginte edo agintari mota hau agertzen da mugimendu iraultzaile. (Hitler)

• LEGITIMAZIO TRADIZIONALA: Antzinatik heredatzen den boterea eta jarratzaileek agintari hauei (enperadore) obedientzia zor dietela uste dute. Lehen herritarrek pentsatzen zuten Enperadoreek eta era honetako autoritateek jasatzen zutela boterea zuzen zuzen Jaikoengandik. Antzinako tribuko agintariak era legitimazio honetan daude.

• LEGITIMAZIO ARRAZIONALA: Estatu demokratikoetan agertzen da, normalean Konstituzioa batek araututa. Herrikoek, berdintasun eta askatasunetik eta hauteskundeen bidez, haien ordezkoak aukeratzen dituzte. Arrazionala da zeren eta boterea herritarren arteko hitzarmen batean oinarretzen da, horregatik ere kritikagarria da. (gobernariak)

Estatuen Tipologia

• ZUZENBIDEZKO ESTATUAK: Legeen bidez funtzionatzen du herritarren eskubide eta baldintza batzuk, bi oinarri:

• botere banaketa: hiru botereak, legegilea, betearazlea eta judizala, banatuta daude instituzio desberdinetan inork botere osoa kontrolatzeko.

• konstituzio bat: estatu baten oinarrizko legeez osatuta, helburu bikoitza: alde batetik hiritarren eskubide eta betebeharrak ezartzen, bestetik, antolaketa politikoaren botereak eta instituzioak zehazten ditu.

• ERREGIMEN TOTALITARIOA: Mota guztietako diktadurak:

• Agintariak botere osoa kontrolatzen du, ez dagoelako botere-banaketa ezta beste alderdi politikorik ere, alde bakarra dago.

• Desberdintasun ekonomiko handiak daude eta egitura sozial oligarkikoa, klase pribilegiatuak gutxi dira baina aberastasun, botere eta pribilegio guztiak dituzte.

• Herrien eskubideak ez dira errespetatzen, eta oso kontrol sozial zorrotza egiten da heziketa eta propagandaren bidez, sistema onartzen ez dutenei jazartzen.

• Fanatismoa eta irrazionaltasuna goresten dute

(Hitler, Franco)

Zuzenbidezko Estatu Sozial eta Demokratiko Batean

Zuzenbidezko estatu sozial eta demokratiko batean, balore nagusiak askatasuna, berdintasuna, justizia eta aniztasun politikoak dira.

• zuzenbidezkoa: botere-banaketa, giza eskubideen babesa eta konstituzioan oinarritzen delako.

• soziala: berdintasuna onartzen duelako eta horretarako, zerbitzu publikoak kudeatzen ditu.

• demokratikoa: hauteskundeen bidez herritarrek parte hartzen dute bizitza politikoan alderdi desberdinak hautatzen. Elkartzeko eskubidea, pentsatzeko eta adierazteko askatasuna.

Sistema Demokratikoaren Erakundeak

Estatu burutza -> Estatuaren ordezkaritza da kanpoko harremanetan eta estatuaren batasuna politikoa sinbolizatzen du. Monarkian, monarka da estatu-burutza, berari ez dagokio erabaki politikoak hartzea, monarkaren eginkizun politika batasun politikoa adieraztea da. Errepublika, presidentea da eta demokraziaren arabera, botere exekutiboa izan daiteke.

gobernua -> Boterearekin identifikatzen da eta presidentea eta ministroez osatuta dago. Diputatu gehien duen parlamentu-taldeak gobernua osatzen du, eta gehiengoa ez badauka beste alderdi politikoekin koalizioak egin behar.

parlamentua -> Funtzio legegilea, eta gobernua eta administrazioaren kontrol-funtzioa. Lege-proiektuak, eztabaidatu ondoren.

BI GANBERA

erakunde judizialak -> Helburua da gatazkak konpotzea, ordena soziala mantenduz. Epaileek eta magistrartuek, legeak betetzen ez dituzten herritarrei, zigorrak jartzen. Epaileen autonomian oso garrantzitsua da haien inpartzialtasuna mantetzeko.

Demokraziaren Akatsak

1. adierazteko askatasuna murriztuta dago

2. biltzeko askatasuna murriztuz doa

3. gutxiengoak ia ez dira existitzen

4. botere-banaketa ez da gauzatzen

5. ez dago gardentasuna

6. oraingo demokraziak ez du esnatu hiritarren kontzientzia demokratikoa

7. estatu-burutza hautzakoa izan beharrean, inpostuta dago

8. herrien ordezkatzea oso murriztuta dago

ABANTAILAK

• ekonomia eta merkatuak globalak, merkatu berriak sortuz.

• ekoiztea merkeagoa denez, produktuek ere behera egiten dute.

• lanak areagotu egiten du, multinazionalak heltzen diren garatuta ez dauden herrialdeetan; horrekin batera, biztanleek lehen erosi ezin izan zituzten kontsumo-produktuak orain eskura.

• ekoizpen eta aberastun sustatzen duten teknologia berriak asma, garapen zientifiko-teknika bultzatuz.

• zientzia eta kultura edozein pertsonengandik hel daiteke.

DESABANTAILAK

• Herrialde garatu eta ez-garatuen arteko desberdintasun gehiago, aberastasuna eta kapitala herri aberatsetan bilduz.

• pertsone arteko desberdintasun ekonomiak, enpresa handia diruaren kontrola.

• herri garatuetan langabezia eta txirotasuna handitzen

• eskulan merkea lan baldintzen txarrera egiten.

• ia ezinezkoa da lehia egitea multinazionalekin.

• herrialde aberatsek beste herrialdeen ekonomia kontrolatzen.

• kontsumoaren gorakada.

• sortutako arazo ekologikoak.