Adimena: Definizioak eta Teoria Nagusiak (Spearman, Piaget...)

Adimena: Definizioak eta Ikuspegiak

Adimena giza espeziearen bereizgarri nagusia da. Batzuentzat, adimena pentsamendu abstrakturako ahalmena da; besteentzat, problemak ebazteko gaitasuna.

Adimenaren Analisi Faktoriala

Analisi faktorialak adimenaren faktoreak aurkitzea du helburu:

• Testetan emandako erantzunak aztertu eta estatistikoki landu ondoren, sortu dituzten faktoreak bereizten dira.

Charles Spearman: Bi Faktoreen Teoria

Spearmanek bi faktore nagusi bereizi zituen:

1. "g" Faktore Orokorra: Maila altuena duena, edozein jarduera gauzatzeko beharrezkoa den adimen orokorra.
2. Faktore Espezifikoak ("s"): Adimenaren jarduera bereziei dagozkien 7 faktore nagusiak:
   1. Hitzezko faktoreak.
   2. Zenbakizko faktoreak.
   3. Faktore espaziala.
   4. Faktore logikoa.
   5. Oroimen faktorea.
   6. Faktore hautemailea.
   7. Faktore psikomotorea.

Louis Leon Thurstone: Oinarrizko Gaitasun Mentalak

• Ez zuen onartu "g" faktorearen bereizketa.
• Ez zuen adimenaren ikusmolde hierarkikorik proposatu.

Zazpi gaitasun mental nagusi (Primary Mental Abilities - PMA) proposatu zituen:

1. Azkartasuna eta zehaztasuna (Hautemate-abiadura).
2. Hitzak gogora ekartzeko erraztasuna (Hitz-jarioa).
3. Ideiak hitz bihurtzeko gaitasuna (Hitzezko ulermena).
4. Oroimena.
5. Arrazoimen induktiboa.
6. Figuren bidez lekualdatze espazialak identifikatzeko gaitasuna (Gaitasun espaziala).
7. Antzekotasunak eta desberdintasunak hautemateko gaitasuna (Hautemate-gaitasuna).

Joy Paul Guilford: Adimenaren Egitura (SI)

• 120 kuboz osatutako prisma angeluzuzenaz irudikatzen du giza ahalmena.
• Hiru dimentsio nagusi bereizten ditu: Operazioak, Edukiak eta Emaitzak.
• 5x6x4 kubo daudenez, 120 faktorez osatutako adimen-eredua proposatzen du.

Jean Piaget: Garapen Kognitiboaren Teoria

• Psikologo, biologo eta epistemologoa izan zen.
• 60 urtez haurtzaroko ezagutza-prozesuak ikertu zituen.
• Jaioberriak erreflexu batzuk baino ez ditu.
• Erreflexua jokabide sinpleena da, eta horri esker erantzun automatikoa ematen zaio estimuluari.
• Erreflexu nagusiak: zurgatzea, oratzea edo herrestatzea.
• Erreflexu-bildumatik abiatuz eraikitzen du haurrak adimena eta ezagutza.
• Oratze erreflexua: Haurraren esku-gainaldea ukitu eta haurrak eskua ixten du.

Piaget-en Hiru Aldi Nagusiak

1. Aldi Sentsomotorea (Hasierako 2 urteak)

• Sentitzera (sentsoriala) eta mugitzera (motorea) mugatzen da haurra.
• Adimena praktikoa da.

Aldi honetako hiru lorpen nagusiak:

• Sentimen desberdinen koordinazioa: Objektuak eskuratzen dituenean, ikusmena ukimenarekin elkartuko du. Lehenengo zortzi hilabeteetan bere aurrean dauden objektuekin bakarrik egingo du.
• Helburuen eta bitartekoen arteko bereizketa: Eskuekin harrapatu ezin dituen objektuak makilarekin edo beste zerbaitekin inguratzen dituzte.
• Objektuaren iraunkortasuna: 18 hilabetetik aurrera, haurrak ez du beste aldera begiratuko objektu bat bere aurrean ezkutatzen diogunean.