98ko Hondamendia: Krisia eta Ondorioak
98ko Hondamendia
1. Independentismoaren erradikalizazioa
1892an José Martík Kubako Alderdi Iraultzailea sortu zuen, independentziaren aldekoa. 1895eko Kubarako autonomia lege berriaren proposamena berandu iritsi zen, eta urte hartatik aurrera gerra areagotu zen José Martí, Máximo Gómez eta Antonio Maceoren gidaritzapean. Espainiak Weyler jenerala bidaltzeak, eta horrek ezarritako errepresio-politika gogorrak, ez zuen borrokaren garapena galarazi.
2. Gerra eta porrota
1898ko otsailean Maine korazatuaren leherketa aitzakia hartuta, AEBek gerra deklaratu zuten, Kariben eta Filipinetan garatuko zena. Erasoak Caviten eta Manilan (Filipinak) eta Santiagon (Kuba) izan ziren. Hiru porrot horiek Pariseko Bakea ekarri zuten. Bake-hitzarmenean, Espainiak Kubari uko egin zion (Kubako independentzia onartu zuen) eta Filipinak, Puerto Rico eta Guam AEBen esku utzi zituen.
3. Hondamendiaren ondorioak: 98ko krisialdia
Porrotaren ondorio ekonomikoak
- Koloniak galtzeak ez zuen ikuspegi ekonomikotik hondamendirik ekarri; alderantziz, gerraren finantzaketak bidea eman zion Fernández Villaverde ministroari zergetan eta zor-jaulkipenean erreforma batzuk egiteko. Horrek Ogasuna onbideratzeko bidea eman zion, eta, lehen aldiz, Estatuak superabita izan zuen XX. mendearen hasieran.
- Kapital kopuru garrantzitsua ere itzuli zen.
- Ez ziren Latinoamerikako merkatuak galdu.
Ondorio demografikoak
Gerrako porrotak eta 50.000 borrokalari inguru galdu izanak astindu sakona eragin zuen Espainiako gizartean.
Hondamendi politiko eta morala
Silvelak (alderdi kontserbadoreko kidea, «Taupadarik gabeko Espainia» aipatzen zuena), errepublikanoek eta sozialistek, zein Joaquín Costaren mailako intelektualek, Espainiako egoeraren berrikuspena sustatu zuten.
98ko Belaunaldia: Unamuno, Baroja, Maeztu eta beste idazle handien lan kritikoak (haien idazlanetan egindako kritiken bidez) izan ziren krisialdiaren adierazpide nagusiak.
Erregenerazionismoa: definizioa eta helburuak
Erreforma eta modernizazio politikorako proposamenak biltzen zituen berrikuntza-mugimendua izan zen. Bi ardatz nagusi izan zituen: erreforma politikoa, alde batetik, eta hezkuntzarena, bestetik.
Nazionalismo periferikoen gorakada
Iberiar penintsulako nazionalismo periferikoek bultzada eta protagonismo handiagoa hartu zuten gertaera horien ondorioz.
Errestaurazioaren sistemaren ahultasuna
Azken batean, agerian geratu ziren Errestaurazioaren erregimenak Espainiaren modernizazio- eta aurrerapen-arazoei aurre egiteko zituen mugak.
Erregenerazionismoaren ekarpena eta kritikak
98ko krisitik sortutako berrikuntza-mugimenduarekin batera, berpiztutako nazio-kontzientziak kritika zorrotzak egin zizkion erregimen parlamentarioaren praktikei. Hartara, «Benetako Espainia» eta «Legezko Espainia»ren arteko bereizketa sortu zen, gerora liskar bihurtuko zena.
Berrikuntza-mugimenduaren arabera, klase ertainaren demokrazia bideraezina bihurtu zen Espainian, oligarkia ekonomiko eta politikoak jauntxokeriaren bidez herriaren borondatea deuseztatzen zuelako. Joaquín Costaren iritziz, jauntxokeriarekin amaitzea ezinbestekoa zen benetako demokrazia berrezartzeko. Izan ere, sistema horrek demokrazia bideraezin egiten zuen, gutxiengoen interesek herritarren borondatea zapuzten baitzuten eta ez baitzieten jaramonik egiten.