1876ko Konstituzioa eta Berrezarkuntza: Historia eta Ezaugarriak
1876ko Konstituzioa eta Berrezarkuntza Sistema
1876ko Konstituzioa Espainiako historian indarrean denbora gehien egon dena izan da, 1923ra arte. Urte horretan, Primo de Riverak diktadura ezarri eta konstituzioa bertan behera utzi zuen.
Testuinguru Historikoa: Seiurteko Demokratikoa
Alfontso XII.aren erregealdiaren aurreko garaia, Seiurteko Demokratikoa, hainbat egoerak markatu zuten: Karlistaldia, konspirazio alfontsinoak, kantonalismoa eta Kubako independentziaren aurkako gerra. 1874ko ezegonkortasun politiko horretan, Pavía jeneralak Gorteak desegin zituen, Emilio Castelarren ordez presidente berria izendatu nahi zutenean.
1874ko urtarrilaren 4an, Serrano jenerala presidente bihurtu zen, errepublika autoritarioa ezarriz. Ondoren, Martinez Camposek estatu-kolpea eman zuen 1874ko abenduaren 29an Sagunton, eta Alfontso XII.a Espainiako errege berri aldarrikatu zuten.
Berrezarkuntza eta Cánovasen Sistema
1874ko abenduaren 31n, erregeordetza-ministerioa sortu zen, Cánovas del Castillok zuzenduta. Horrela hasi zen Berrezarkuntza, Borboien itzuleraz gain, liberalismo dogmatikoaren, oligarkiaren eta kazikismoaren nagusitasuna ekarriz. Cánovas del Castillok, Berrezarkuntzako lehen gobernuko presidenteak, sistema politiko bat sortu zuen, urte askotan zehar txandakatze baketsuari esker mantendu zena.
Cánovasen sistema 1876ko Konstituzioan oinarritzen zen. Berak bi alderdi politiko handi egon behar zirela uste zuen:
- Alderdi Kontserbadorea: Cánovas del Castillok zuzenduta; moderatuek, unionistek eta progresista moderatuek osatzen zuten.
- Alderdi Liberala: Sagasta buru zela; progresistek eta zenbait progresista moderatuk osatzen zuten.
Haien artean desberdintasun demokratikoak egon arren, biek defendatzen zituzten monarkia, patriotismoa, jabetza pribatua, estatu liberala eta zentralista; hau da, elite ekonomikoaren interesak.
Bipartidismoa eta Hauteskunde Manipulazioa
Bi alderdi hauek boterea modu baketsuan txandakatzea erabaki zuten, sistema parlamentarioaren itxura emateko eta egonkortasun politikoa lortzeko. Horrela, armadaren eta gainontzeko alderdien parte-hartzea eragotzi nahi zen. Bipartidismoa 1885eko El Pradoko Itunean berretsi zen, Alfontso XII.aren heriotzaren ondoren, Maria Kristinaren erregentziarekin.
Bi alderdiek boterean txandakatzeko hauteskundeak manipulatzen zituzten. Horrela, boterean zegoen gobernuak desgastea zuenean, erregeak beste alderdiko buruzagiari gobernua osatzeko eskatzen zion; honek hauteskundeetara deitzen zuen gehiengoa lortzeko, eta horrela jartzen zen martxan prozesua.
1876ko Konstituzioaren Ezaugarri Nagusiak
Konstituzioaren oinarri nagusiak honako hauek ziren:
- Subiranotasun partekatua: Erregearen eta Gorteen artekoa.
- Sufragioa: 1878ko legearen bidez zentsitarioa izan zen, eta 1890ekoaren bidez unibertsala berreskuratu zen.
- Eskubideak: Aldarrikapen zabala zegoen, baina ohiko legediaren menpe; kontserbadoreek murriztu egiten zituzten eta progresistek zabaldu.
- Erlijioa: Elizaren eskubide tradizionalak adierazten zituen, baina tolerantzia erlijiosoa onartzen zuen eremu pribatuan.
- Zentralismoa: Sistema zentralista sortu zen eta zentralismo politikoak foruen abolizioa ekarri zuen. Beste alderdi bat diputazioen eta udaletxeen antolaketa berria izan zen.
Sistemaren Krisia eta Amaiera
Askatasun politiko batzuk onartu ziren, baina praktikan lege murriztaileak ezarri ziren. 1897an Cánovas hil zenean eta 1903an Sagasta, Berrezarkuntza sistema desegiten hasi zen. Beren jarraitzaileek ez zuten jakin mugimendu desberdinak kontrolatzen: erregenerazionismoa, errepublikanismoa eta nazionalismoa. Berrezarkuntzaren amaierak Bigarren Errepublikaren aldarrikapena eta Alfontso XIII.aren kanporatzea ekarri zuen.